Φιλοσοφία
Η ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΜΑΣ ΚΑΙ ΤΟ ΟΡΑΜΑ ΜΑΣ
Η Διερευνητική Μάθηση (Exploratory Learning) αναφέρεται σε μια μαθησιακή προσέγγιση όπου τα άτομα εξερευνούν, πειραματίζονται και ανακαλύπτουν ενεργά νέες πληροφορίες και δεξιότητες. Ο όρος περιγράφει μια μαθητοκεντρική, πρακτική μέθοδο που δίνει έμφαση στη μάθηση που βασίζεται στην έρευνα και ενθαρρύνει τους μαθητές να αναλάβουν πιο ενεργό ρόλο στη μαθησιακή τους διαδικασία. Διερευνητική Μάθηση: Αυτή η προσέγγιση δίνει έμφαση στην ενεργή συμμετοχή, τον πειραματισμό και την ανακάλυψη. Οι μαθητές ενθαρρύνονται να διερευνούν, να θέτουν ερωτήσεις και να οικοδομούν τη δική τους κατανόηση των εννοιών μέσω άμεσης εμπειρίας. Η διερευνητική μάθηση έρχεται σε αντίθεση με πιο παραδοσιακές, δασκαλοκεντρικές προσεγγίσεις, όπως οι διαλέξεις, όπου οι πληροφορίες μεταδίδονται κυρίως από τον εκπαιδευτή στον μαθητή. Συνάμα δεν επικεντρώνεται στη βελτίωση των υπαρχουσών γνώσεων και δεξιοτήτων αλλά στην εξερεύνηση νέων γνώσεων και εναλλακτικών τρόπων διαχείρισης, καλλιεργώντας τρόπους σκέψεις που στοχεύουν στην ανάπτυξη καινοτόμων ιδεών, πρωτοτυπίας, δημιουργικότητας, καλλιτεχνικής κι επιστημονικής άνθισης.
Η παιδαγωγική προσέγγιση Reggio Emilia θεωρείται ιδανική επιλογή για την έμπρακτη εφαρμογή της Διερευνητικής Μάθησης στη Δημοτική Εκπαίδευση, λόγω της επικέντρωσής της σε πέντε βασικούς τομείς που ευνοούν την ολιστική ανάπτυξη των μαθητών.
Ενεργός ρόλος του παιδιού στη μάθηση: Στην προσέγγιση Reggio Emilia, το παιδί θεωρείται ενεργός συμμετέχων στη διαδικασία της μάθησης και όχι απλώς παθητικός δέκτης πληροφοριών. Η θεωρία της κατασκευαστικής μάθησης του Piaget, που υποστηρίζει ότι τα παιδιά δημιουργούν τη γνώση τους μέσα από την αλληλεπίδραση με το περιβάλλον τους, ενισχύεται με τη χρήση αυτής της προσέγγισης. Το παιδί καλείται να εξερευνά, να παρατηρεί και να αλληλεπιδρά με τον κόσμο γύρω του.
Διαθεματική προσέγγιση: Η μαθησιακή διαδικασία στην προσέγγιση Reggio Emilia βασίζεται στην έννοια της διαθεματικότητας, δηλαδή την αλληλοσύνδεση μεταξύ διαφορετικών γνωστικών πεδίων. Τα παιδιά μαθαίνουν να αντιλαμβάνονται τη σχέση μεταξύ των διαφόρων γνωστικών τομέων (π.χ. μαθηματικά, γλώσσα, τέχνες), γεγονός που ευνοεί την ανάπτυξη ολοκληρωμένων δεξιοτήτων και κριτικής σκέψης.
Ανάπτυξη κοινωνικών και συναισθηματικών δεξιοτήτων: Η κοινωνικοσυναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών ενισχύεται μέσα από τη συνεργατική μάθηση και την αλληλεπίδραση με τους συμμαθητές τους. Η έννοια της κοινωνικής οικοδόμησης της γνώσης, που προέρχεται από τις θεωρίες του Vygotsky, επισημαίνει τη σημασία της αλληλεπίδρασης για τη διαμόρφωση της σκέψης και της μάθησης. Τα παιδιά μαθαίνουν να συνεργάζονται, να συζητούν και να μοιράζονται ιδέες, αναπτύσσοντας έτσι τις κοινωνικές τους δεξιότητες.
Αξιοποίηση της καλλιτεχνικής έκφρασης: Στην προσέγγιση Reggio Emilia, η τέχνη είναι ένα κύριο εργαλείο έκφρασης και επικοινωνίας, και οι μαθητές ενθαρρύνονται να χρησιμοποιούν πολλαπλά μέσα (όπως ζωγραφική, μουσική, χορός) για να εκφραστούν και να μάθουν. Αυτό ενσωματώνει την έννοια της πολλαπλής νοημοσύνης του Gardner, που υποστηρίζει ότι η μάθηση είναι πολυδιάστατη και ότι τα παιδιά εκφράζουν και κατανοούν καλύτερα μέσω διαφόρων μορφών τέχνης.
Ενεργοποίηση της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης: Η προσέγγιση δίνει μεγάλη σημασία στη χρήση του περιβάλλοντος ως εκπαιδευτικού εργαλείου. Η θεωρία της σχέσης ανθρώπου-περιβάλλοντος επισημαίνει ότι το φυσικό και κοινωνικό περιβάλλον μπορεί να επηρεάσει σημαντικά την ανάπτυξη των παιδιών. Στο Reggio Emilia, το σχολικό περιβάλλον θεωρείται "έκτος δάσκαλος", δηλαδή αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της μαθησιακής διαδικασίας.
Αναστοχαστική πρακτική των δασκάλων: Οι δάσκαλοι στην προσέγγιση Reggio Emilia δεν περιορίζονται στην παράδοση της γνώσης, αλλά αναλαμβάνουν το ρόλο των καθοδηγητών και παρατηρητών, ενθαρρύνοντας τη δημιουργικότητα και την ανακάλυψη των παιδιών. Η αναστοχαστική πρακτική (reflection) βοηθά τους δασκάλους να αναλύουν και να προσαρμόζουν τη διδασκαλία τους σύμφωνα με τις ανάγκες και τις εξελίξεις των μαθητών.
Αυτά τα χαρακτηριστικά καθιστούν την προσέγγιση Reggio Emilia ιδιαίτερα αποτελεσματική για τη Δημοτική Εκπαίδευση, καθώς υποστηρίζει μια παιδοκεντρική, δημιουργική και ολιστική προσέγγιση στη μάθηση.
Η μαθησιακή προσέγγιση Reggio Emilia και οι αρχές της Διερευνητικής Μάθησης συνδυάζονται αρμονικά, καθώς και οι δύο προσεγγίζουν τη μάθηση ως μια δυναμική, αλληλεπιδραστική διαδικασία που επικεντρώνεται στο παιδί και τονώνει τη δημιουργικότητα, την κριτική σκέψη και τη συνεργασία.
Ακολουθούν μερικοί τρόποι που αναδεικνύουν τη συνύπαρξή τους και το πώς καλύπτουν τις σύγχρονες ανάγκες των παιδιών:
1. Εκπαιδευτικό Περιβάλλον ως Πηγή Ανακάλυψης
Στην προσέγγιση Reggio Emilia, το σχολικό περιβάλλον λειτουργεί ως «έκτος δάσκαλος», δηλαδή ένας παράγοντας που ενθαρρύνει τη μάθηση και την εξερεύνηση. Το περιβάλλον είναι διαμορφωμένο ώστε να προκαλεί τις αισθήσεις και να ενισχύει τη δημιουργική σκέψη των παιδιών. Στην Διερευνητική Μάθηση, η μάθηση ξεκινά με την ανακάλυψη, τη διερεύνηση και τη συλλογή δεδομένων μέσω της αλληλεπίδρασης με το περιβάλλον. Τα παιδιά καθοδηγούνται να θέτουν ερωτήματα και να αναζητούν λύσεις μέσα από έρευνα και πειραματισμό. Το περιβάλλον στην προσέγγιση Reggio Emilia γίνεται έτσι ένας ισχυρός εταίρος στη διερευνητική μάθηση.
2. Παιδιά ως Ερευνητές και Δημιουργοί
Και οι δύο προσεγγίσεις ενθαρρύνουν τα παιδιά να είναι δραστήριοι ερευνητές και δημιουργοί της μάθησης τους. Στη Διερευνητική Μάθηση, το παιδί θέτει ερωτήματα και αναλαμβάνει το ρόλο του ερευνητή, ανακαλύπτοντας την απάντηση μέσω της αναζήτησης και της κριτικής σκέψης. Στην Reggio Emilia, τα παιδιά συμμετέχουν ενεργά στη διαδικασία μάθησης, αναπτύσσοντας τη σκέψη τους μέσω της έκφρασης, της συνεργασίας και της παρατήρησης. Η σύνδεση μεταξύ αυτών των προσεγγίσεων επιτρέπει στα παιδιά να γίνουν «ερευνητές της πραγματικότητας», εκφράζοντας τις ανακαλύψεις τους με διάφορους τρόπους (γλώσσα, τέχνη, παιχνίδι), ενισχύοντας την ικανότητα να «μαθαίνουν πώς να μαθαίνουν».
3. Προώθηση της Κριτικής Σκέψης και της Αυτονομίας
Στη σύγχρονη εκπαίδευση, οι μαθητές του σήμερα και του αύριο πρέπει να είναι σε θέση να σκέφτονται κριτικά και να αναπτύσσουν τη δική τους αυτονομία και πρωτοβουλία. Η Διερευνητική Μάθηση αναγνωρίζει τη σημασία της κριτικής σκέψης, καθώς ενθαρρύνει τα παιδιά να αμφισβητούν, να επεξεργάζονται και να αναλύουν δεδομένα με σκοπό την ανακάλυψη νέας γνώσης. Η Reggio Emilia, από την άλλη, επικεντρώνεται στην ανάπτυξη της προσωπικής έκφρασης και της συναισθηματικής νοημοσύνης των παιδιών, ενισχύοντας τη δημιουργικότητα και την ικανότητά τους να εκφράζουν και να επεξεργάζονται τις σκέψεις και τα συναισθήματά τους. Η αρμονική συνύπαρξη αυτών των δύο προσεγγίσεων δημιουργεί ένα περιβάλλον όπου τα παιδιά αναπτύσσουν τις δεξιότητες να σκέφτονται και να ενεργούν με αυτονομία και υπευθυνότητα.
4. Συνεργασία και Κοινωνική Μάθηση
Η Διερευνητική Μάθηση ενθαρρύνει τη συνεργασία και τη συλλογική διερεύνηση, καθώς οι μαθητές εργάζονται μαζί για να ανακαλύψουν λύσεις σε κοινά προβλήματα. Στη μεθοδολογία Reggio Emilia, η συνεργασία είναι θεμελιώδης αξία, καθώς τα παιδιά εργάζονται ομαδικά για να εξερευνήσουν, να πειραματιστούν και να μάθουν από τις αλληλεπιδράσεις τους. Αυτός ο συνεργατικός τρόπος μάθησης ενισχύει την ικανότητα των παιδιών να δουλεύουν μαζί, να επικοινωνούν και να αναπτύσσουν κοινωνικές δεξιότητες, απαραίτητες για την επιτυχία τους σε έναν κόσμο που χαρακτηρίζεται από ταχύτατες αλλαγές και πολυπλοκότητα.
5. Ανάπτυξη Μεταγνωστικών Δεξιοτήτων
Αν και οι δύο προσεγγίσεις επικεντρώνονται στην ενεργή συμμετοχή των μαθητών, μια από τις πιο ισχυρές συνδέσεις τους είναι η ανάπτυξη μεταγνωστικών δεξιοτήτων. Στη Διερευνητική Μάθηση, τα παιδιά μαθαίνουν όχι μόνο την ύλη, αλλά και πώς να μαθαίνουν και να σκέφτονται κριτικά για τη διαδικασία της μάθησης τους. Στην Reggio Emilia, η ενίσχυση της αυτοεκτίμησης και της ικανότητας να εκφράζουν τη σκέψη τους δημιουργεί το έδαφος για την ανάπτυξη αυτών των δεξιοτήτων, προετοιμάζοντας τα παιδιά να γίνουν ανεξάρτητοι, συνεχείς μαθητές σε όλη τους τη ζωή.
6. Αναγνώριση της Αβεβαιότητας και της Ευελιξίας
Η εκπαιδευτική προσέγγιση Reggio Emilia αποδέχεται και ενσωματώνει την αβεβαιότητα και την ευελιξία στη διαδικασία της μάθησης. Η μάθηση είναι μια συνεχής διερεύνηση χωρίς προκαθορισμένες γραμμές ή τελικούς στόχους. Αυτή η προσέγγιση συνάδει με τις αρχές της Διερευνητικής Μάθησης, η οποία δεν επιδιώκει προκαθορισμένα αποτελέσματα, αλλά προωθεί τη διαδικασία και την εξερεύνηση, προετοιμάζοντας τα παιδιά να διαχειριστούν τις γρήγορες τεχνολογικές και κοινωνικές αλλαγές και να προσαρμοστούν στις συνεχώς μεταβαλλόμενες συνθήκες του μέλλοντος.
Συμπέρασμα
Η συνύπαρξη της προσέγγισης Reggio Emilia και της Διερευνητικής Μάθησης προσφέρει μια επαναστατική λύση στις ανάγκες των παιδιών του σήμερα και του αύριο. Αντί να βασίζεται σε παραδοσιακές μεθόδους που επικεντρώνονται σε μια αυστηρή διδακτική διαδικασία αποστήθισης, ενσωματώνει τη μάθηση μέσω της ανακάλυψης, της συνεργασίας και της κριτικής σκέψης, δημιουργώντας έτσι τα θεμέλια για έναν νέο τύπο εκπαίδευσης που ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις ενός κόσμου σε διαρκή εξέλιξη.